Το παλιό χαμάμ

Αντί της εκδρομής που δεν έγινε ... ένα μικρό απόσπασμα (σελ. 172) από το Οδοιπορικό (Ιούλιος 2005*) της εκλεκτής φίλης και 'επίτιμης Συλλαίας' Σοφίας (Φούλης) Καραγαβριηλίδου (αυτοέκδοση 2009, 2015):

Το χαμάμ είναι πολύ ωραίο. Βρίσκεται στην αριστερή πλευρά του [Ελληνικού] συνοικισμού. Κάποιος Τούρκος, έχει σπαρμένα λαχανικά στην αυλή, που είναι περιφραγμένη με μανδρότοιχο. Μας βοηθούν να μπούμε μέσα. Απέναντι από το χαμάμ, υπάρχει το παλιό πλυσταριό με την βρύση στην αυλή του. Έχει ψηλό φράχτη και άλλη μία βρύση στην εξωτερική πλευρά του φράχτη. Στον εσωτερικό χώρο, που είναι αρκετά μεγάλος, υπάρχει σειρά από τζάκια, για τα καζάνια της πλύσης. Ο οικισμός έχει ανοιχτοσιές και πλατειούλες. Βρίσκω, κατά πάσα πιθανότητα, το σπίτι του παππού της κ. Εύας. Όπως είχε πει, από τον Αρχάγγελο, παίρνεις το δρόμο αριστερά λίγο λοξά και ανηφορικά. Στον πρώτο δρόμο δεξιά, που είναι σε μικρή απόσταση, στρίβεις και λίγο πιο πέρα είναι το σπίτι του Ταλιανίδη στο δεξί σου χέρι. Είναι διώροφο, είχε πει, με αυλή στο πλάι και πολλά παράθυρα στον όροφο. Σήμερα, το βρήκαμε με τον επάνω όροφο κατεστραμμένο. Φαίνεται ότι ο επάνω όροφος είχε προεξοχή. Στην πρόσοψη υπάρχει μία κληματαριά. Έξω από το σπίτι, μια παρέα γυναικών, κάθονταν κάτω στο δρόμο στη σκιά του σπιτιού. Ήταν οι μοναδικές ψυχές -- εκτός από μερικά παιδιά που συναντήσαμε έξω από το πλυσταριό -- που είδαμε να κυκλοφορούν. 

*Θεσσαλονίκη - Κωνσταντινούπολη - Κιουτάχεια - Αιζανοί - Ικόνιο - Σίλλη - Ιλγκίν - Άκσεχιρ - Ισπάρτα - Ντένιζλι - Παμούκαλε - Κασαμπάς - Πάρσα - Κριτζαλιά - Ουσάκ - Κούλα - Προύσα - Κωνσταντινούπολη - Θεσσαλονίκη

[A brief look at Sille's Greek neighbourhood and its public bath (hamam) ... from Sophia Karagavriilidou's July 2005 Trek (self-published in 2009 and 2015).]

Εκδρομή στην Σύλλη (23-27 Αυγούστου 2015)

Η Ένωση Συλλαίων οργανώνει τετραήμερη αεροπορική εκδρομή στο Ικόνιο (με δυνατότητα διήμερης επέκτασης στην Καππαδοκία). Λεπτομέρειες εδώ, επίσης στον πρώτο τριμηνιαίο καφέ των Συλλαίων Θεσσαλονίκης (Βυζαντινό Μουσείο, Πέμπτη 11 Ιουνίου 7 μμ)

[22-6-15] Δυστυχώς η εκδρομή ματαιώθηκε, κυρίως λόγω των γενικότερων δυσμενών περιστάσεων.

Ευελπιστούμε σε μελλοντική εκδρομή στην μακρινή πατρίδα.

Όποιος έχει δει το Ικόνιο έχει δει τον κόσμο όλο [παλιά Τουρκική παροιμία]

Το γυάλινο μάτι του σουλτάνου

[Σημείωση 15-5-2017: το παραμύθι αυτό συμπεριλήφθηκε στο μυθιστόρημα της Αργυρώς Μαργαρίτη ΓΕΡΣΗ (Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ, Απρίλιος 2017), συγκεκριμένα στις σελίδες 426-429, παρέμβλητο στην ενότητα "Κυριακή του Πάσχα, 3 Απριλίου 1922".] 

Το παρακάτω 'ανατολίτικο' παραμύθι διέσωσε η συγγραφέας Αργυρώ Μαργαρίτη όταν το άκουσε από άγνωστη κυρία στην ιδρυτική συνάντηση της Ένωσης Συλλαίων στις 4-5-09. Έφτασε στα χέρια μου χάρις στον ταμία της Ένωσης, Σίλβεστρο Παπάζογλου, και το διάβασα κατά την κοπή βασιλόπιτας της Ένωσης στην Θεσσαλονίκη στις 15-2-15. Όποιος γνωρίζει κάτι παραπάνω για την προέλευση του ας μας ενημερώσει:

Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένας σουλτάνος πολύ πλούσιος αλλά άσκημος. Μικροκαμωμένος, καμπούρης και στραβοκάνης. Το μόνο ωραίο πάνω του ήταν τα μάτια του. Τσακίρικα, με μεγάλα τσίνορα, κάτω από φρύδια πυκνά που τα φρουρούσανε σα βουνά δασωμένα. Οι γυναίκες στο χαρέμι βαρυγκωμούσανε σα τον πρωτοβλέπανε. Μα άμα τις κοίταγε γλυκά με κείνα τα μάτια τα μοναδικά, αυτές πέφτανε στην αγκαλιά του σα σεκερλουκούμ.

Μια μέρα όπως κυνηγούσε στο δάσος, ορμάει πάνω του ένα ελάφι, τον ρίχνει κάτω και πριν προλάβουν οι δικοί του, κάνει μια και με τα χοντρά κέρατα του βγάνει το ένα μάτι. Πήγε να πεθάνει ο σουλτάνος. Μη στεναχωριέσαι, πατισάχ, του είπε ο βεζίρης του. Μου 'πανε πως κάπου στη Σύλλη, υπάρχει ένας μάστορας, Μουχάς Αϊβατζόγλου στο όνομα, που κουλαντρίζει το γυαλί σα να 'ναι ζυμαράκι. Αυτός θα σου φτιάξει ένα μάτι ολόιδιο με το χαμένο που κανείς δε θα καταλαβαίνει τη διαφορά. Έτσι κι έγινε. Δώσανε την παραγγελιά και σε δυο μήνες ο μάστορης του 'φερε το μάτι το τσακίρικο ίδιο κι απαράλλαχτο με το διπλανό του. Πήρε τα πάνω του ξανά ο σουλτάνος, μα δεν πρόλαβε να χαρεί.

Μια μέρα καθώς καθότανε πάνω στα μεταξωτά χαλιά του κι αρμένιζε με τη βάρκα του στη μέση μιας λίμνης με ένα χανουμάκι αγκαλιά, σκύβει να δει το νερό, κάνει ένα τσαλίμι το χανουμάκι, σηκώνει και λίγο μελτέμι, ταρακουνιέται η βάρκα, παραπατάει ο σουλτάνος, χτυπάει το κεφάλι του στην κουπαστή και το μάτι το γυάλινο το ακριβοπληρωμένο πέφτει στο νερό και χάνεται. Βούτηξε το ασκέρι του που γύρισε απ' τον πόλεμο, βουτήξαν κι οι τσανταρμάδες που τον προστάτευαν, μα το μάτι δε βρέθηκε. Και δεν έφτανε αυτό. Ο μάστορης ο τσοφτσάνης έφυγε ταξίδι μακρινό και κανείς δεν ήξερε πότε θα γυρίσει. Πήγε να πεθάνει ο φουκαράς ο σουλτάνος. Δν ήταν μόνο οι χανούμισσες που βαρυγκωμούσαν αλλά και στο συμβούλιο όλοι κρυφογελούσαν σα βλέπανε την τρύπα στη μούρη του.

Βγάνει λοιπόν φιρμάνι. Το και το. Όποιος μου βρει το μάτι, θα του δώκω το βάρος του σε χρυσό. Όλα τα παληκάρια πέσανε στη λίμνη μα το μάτι δεν το βρίσκανε. Ώσπου ένα πρωί, φτάνει στο σαράι ένας ταρσιλής, αναγκεμένος φαινότανε. Ανοίγει ένα σακούλι και βγάζει από μέσα το μάτι. Τρελάθηκε ο σουλτάνος. Δώστε του το βάρος του σε χρυσό, διέταξε και γέλασε από μέσα του. Ήταν μια σταλιά αχαμνούλης ο ταρσιλής. Καλά που δεν ήταν χοντρός, να του πάρει χρυσό διπλάσιο.

Όχι πολυχρονεμένε μου, είπε άξαφνα εκείνος, δε θέλω το βάρος μου σε χρυσό, μα μόνο το βάρος του ματιού. Τα χάσανε όλοι. Βρε είσαι καλά; Πόσο ζυγίζει ένα μάτι; Αυτό θέλω, επέμενε ο άλλος, Γιαβούζη τον έλεγαν. Βρε σε κλέβω, τον έπιασε το κιμπάρικο τον σουλτάνο. Ο Γιαβούζ ανένδοτος. Ετοιμάζουνε τη ζυγαριά, ελέγχουνε το αγιάρι, να μην τον κλέψουνε κιόλα, βάνουνε το μάτιστο ένα τάσι, και μια λίρα χρυσή στο άλλο. Και πολύ είναι, σκεφτόταν ο σουλτάνος και γελούσε κάτω απ' τα μουστάκια του. Το τάσι με το χρυσό ανέβηκε πάνω, το τάσι με το μάτι έπεσε βαρύ κάτω. 

Βάλτε κάνα δυο λίρες ακόμα, είπε παραξενεμένος ο σουλτάνος. Το μάτι βαρύ, τα φλουριά ανάλαφρα. Γεμίσανε το τάσι με χρυσό, μα το τάσι με το μάτι δεν ανέβαινε. Ξαναμετράνε το αγιάρι, μη μπας και κάτι δεν πήγαινε καλά, τιγκάρουν με χρυσό το ένα τάσι, το μάτι βαρύ κι ασήκωτο. Αλλάζουν ζυγαριά, φέρνουν αυτή που ζυγιάζανε τα ξύλα, τα βόδια, τα σακιά με το στάρι, βάζουν το μάτι στη μια μεριά, δέκα βαστάζοι κουβαλούσανε χρυσάφι, φέρανε και τα διαμαντικά, φέραν και τα μπριλάντια, τίποτα. Το τάσι με το μάτι δεν σηκωνόταν. Έπρεπε τώρα ν' ανοίξουν και το κρυφό θησαυροφυλάκιο, πήγε να πεθάνει ο σουλτάνος. Είχε δώσει το λόγο του και για ένα γυάλινο μάτιθα έχανε όλο του το βιος.

Πήγε ο φουκαράς στην πίσω πλευρά του παλατιού κι αρχίνισε να κλαίει. Εκεί, λοιπόν, που πλάνταζε, τον πλησιάζει μια γριά, φαφούτα που 'χε μονάχα ένα δόντι και τον ρωτάει, τι σεκλέτι σε βασανίζει, πολυχρονεμένε μου; Το και το. Τα χάνω όλα. Χαχανίζει η γριά, θα σε σώσω, του λέει, μα να με πάρεις στο παλάτι να τρώω ψωμί χάσικο. Πάνε μαζί στη ζυγαριά, ο βεζίρης είχε βάλει νέα χαράτσια να μαζέψουν χρυσάφι, βουνό ολόκληρο οι θησαυροί, το μάτι βαρύ κι ασήκωτο.

Φέρτε τη μικρή ζυγαριά, διέταξε η γριά.Φέρνουν τη μικρή ζυγαριά, ζυγιάζουν το αγιάρι, βάζουν το μάτι πάνω, παίρνει η γριά ένα μεταξωτό μαύρο πανί, σκεπάζει το μάτι, βάζουν ένα φλουρί στο άλλο τάσι, σηκώνεται το μάτι, βαρύτερο το φλουρί. Το μάτι δε χορταίνει το ταμάχι του, σουλτάνε μου, όσο βλέπει, τόσο θέλει, είπε η γριά και δάγκασε με το ένα της δόντι το αφράτο χάσικο.

"ταμάχι" = "πλεονεξία" -- βλέπε και (πολύ) σχετική παροιμία το ταμάχι βγάζει μάτι

[The following 'oriental' tale was communicated by an unknown lady to novelist Argyro Margariti during the Sillean Union's inaugural meeting on 5/4/09; please let us know in case you have further information about it:

The sultan lost an eye while hunting deer, but a very skillful man [from Sille] made him a glass eye that looked very real. Some time later though the glass eye dropped in a lake during an otherwise pleasant boat trip, and no one could find it, not even men from the sultan's elite forces. Worse yet, the skillful man had departed on a trip and could not be found anywhere. Finally, an unknow short, frail man managed to find it. The sultan was delighted and offered to equal that man's weight in gold as a reward. To everybody's surprise, the little man asked only for the glass eye's weight in gold ... and to everybody's astonishment, the glass eye turned out to be heavier than all the sultan's riches that could be brought to the various scales employed! The sultan was desperate and a passing poor old woman, with only one tooth left, saw him crying in the garden: she asked him about his problem and assured him that she can fix everything, asking only for the right to eat quality bread at the palace; and, yes, she asked for the smallest scale, placed on it the glass eye covered by black cloth, and the glass eye now weighted no more than one golden lira! "You can never satisfy the eye", said the old lady, digging her one tooth into that bread; "the more it sees, the more it wants".]

Το πέτρινο γεφύρι

      

Διαδρομές στη Σύλλη -- 20 Οκτωβρίου 2012 ("Εκεί που κάποτε μιλούσαν Ελληνικά")

Σήμερα που η Ελλάδα θρηνεί την απώλεια του ιστορικού γεφυριού της Πλάκας ... ας μνημονεύσουμε εδώ ένα άλλο πέτρινο γεφύρι του Ελληνισμού ... χάρις σε παλιό άρθρο του προέδρου της Ένωσης Συλλαίων, Τάκης Σαλκιτζόγλου:                             

   ΤΟ  ΠΕΤΡΙΝΟ  ΓΕΦΥΡΙ  ΤΗΣ   ΣΥΛΛΗΣ

          Στο  μέσον  της  Σύλλης  ένα  παλαιό  πέτρινο  γεφύρι  ενώνει  τις  δύο  πλευρές  του  χειμάρρου,  τη  βόρεια  με  τη  νότια. Μια  ενδιαφέρουσα  λεπτομέρεια  της  Οθωμανικής  Ιστορίας  σχετίζεται  με  το  μικρό  αυτό  γεφυράκι,  όπως  την  διηγούνταν  οι  παλιοί  κάτοικοι  της  Σύλλης.

Κατά  τη  διάρκεια  της  Ελληνικής  Επανάστασης  δύο  στρατεύματα  της  Οθωμανικής  Αυτοκρατορίας  ένωσαν  τις  δυνάμεις  τους  για  να  εκπορθήσουν  την  ελληνική  πόλη  του  Μεσολογγίου : το  στράτευμα  του  Μεχμέτ Ρεσίτ  Πασά (ή  Κιουταχή)  και  ο  αιγυπτιακός  στρατός  του  Ιμπραήμ   ( γιού  του  Μωχάμετ  Άλη , χεδίβη  της  Αιγύπτου ).  Αυτοί  οι  δύο  στρατηγοί  όμως  δεν  τα  πήγαιναν  καθόλου  καλά  μεταξύ  τους, ο  ένας  έριχνε  την  ευθύνη της  αποτυχίας  της  πολιορκίας  στον  άλλον. Όταν  μετά  από  μακροχρόνια  πολιορκία  το  Μεσολόγγι  επιτέλους  εκπορθήθηκε  χώρισαν  αλλά  οι  σχέσεις  τους  ήταν  ήδη  πολύ  κακές.  Αυτά  συνέβαιναν  τον  Απρίλιο  του  1826.

Όταν στα 1831  επαναστάτησε  η  Αίγυπτος  εναντίον  της  Οθωμανικής  Αυτοκρατορίας  ο  Ιμπραήμ  ετέθη  επικεφαλής  του  αιγυπτιακού  στρατού.  Προήλασε  μέσω  Παλαιστίνης  και  Συρίας  και  έφτασε  μέχρι  την  πεδιάδα  του  Ικονίου  όπου  έδωσε  μεγάλη  μάχη  κατά  του  οθωμανικού  στρατεύματος,  του  οποίου  αρχιστράτηγος  ήταν  τώρα  ο  ίδιος  ο  Μεχμέτ  Ρεσίτ-πασάς (Κιουταχής), με τον  οποίο  είχε  έρθει  πολλές  φορές  σε  ρήξη ο  Ιμπραήμ.  Ο  αιγυπτιακός  στρατός  νίκησε  και  συνέλαβε  αιχμάλωτο  τον  ίδιο  τον  Κιουταχή.

Τότε  ο  Ιμπραήμ  έβγαλε  το  άχτι  του  εναντίον  του  άσπονδου  τέως  συμμάχου  του  και  εχθρού  του.  Οδήγησε  λοιπόν  τον  Κιουταχή  επάνω  στο  πέτρινο  αυτό  γεφύρι  της  Σύλλης  και  διέταξε  όλους  τους  Έλληνες  κατοίκους  της   να  έρθουν,  να  περάσουν  από  μπροστά  του    και  να  τον  …φτύσουν.  Αυτά  συνέβησαν  στα  1832.

Το  περιστατικό  αυτό  το  διηγούνταν  οι  γεροντότεροι  κάτοικοι της  Σύλλης  μέχρι  τις  αρχές  του  20^ου  αιώνα.  Αποκαλούσαν  μάλιστα  το  έτος  1832  ως  χρονιά  του  αράπη (« αράπ-σενεσί »),  δηλαδή  του  Αιγύπτιου  Ιμπραήμ.

 Αυτός  είναι  και  ο  λόγος  για  τον  οποίον ο  δρόμος    που  περνά  από  εκεί  αποκαλείται  μέχρι  σήμερα « Μισιρλίογλου  σοκάκ »  ( δηλαδή    δρόμος  του  γιού  του  Αιγύπτιου ).

Τάκης Σαλκιτζόγλου

[Article by Takis Salkitzoglou about Sille's stone bridge, remembered by past generations of Sillean Greeks as the place where defeated Reşid Mehmed Pasha (Kütahı) was forced to stand in 1832 ("year of the Arab") by victorious Ibrahim Pasha ... in order to be spat on by the local Greeks. (Interestingly, the nearby street is to this day called "Misirlioglu sokak" = "Egyptian's son's street"!)]

Κοπή βασιλόπιτας (Θεσσαλονίκη)

15 Φεβρουαρίου 2015, Ξενοδοχείο Mediterranean Palace (Σαλαμίνος 3 & Καρατάσου, Λαδάδικα-Λιμάνι), 12 μμ

Από την περυσινή κοπή:

(προσφορά ζαχαροπλαστείου Αβέρωφ)

Κειμήλια - 1

Αναρτούμε σήμερα κάποια οικογενειακά κειμήλια που μας έστειλε ο Αλέξανδρος Οικονομίδης:

(1) Κάρτα προς τον προπάππο του Στράτο Μαδεντζόγλου στη Σύλλη, γραμμένη στα Καραμανλίδικα (Παλαιοτουρκικά σε Ελληνικό αλφάβητο): αμετάφραστη προς το παρόν, ούτε την ημερομηνία μπορούμε να βρούμε (1918;), διαβάζεται όμως καθαρά το "χρηστός ανέστη"!

(2) Πιστοποιητικό βάπτισης "Ορθοδόξου Κοινότητος Σύλλης" της γιαγιάς του Ελισάβετ Μαδεντζόγλου: αναγράφονται τόσο η ημερομηνία γέννησης (5 Αυγούστου 1917) όσο και η ημερομηνία βάπτισης (10 Σεπτεμβρίου 1919), τα ονόματα των γονέων (Ευστράτιος Μαδεντζόγλου και Κατίνα Χατζηαλεξίου), το όνομα της νονάς (δυσανάγνωστο), κλπ

(3) Οικογενειακή φωτογραφία της βαπτισθείσας (Ελισάβετ Μαδεντζόγλου-Ηλιάδου, πρώτη από δεξιά), μαζί με τις εξαδέλφες της Έλλη Κουγιουμτζή-Σειτανίδου (κέντρο) και Χρυσούλα Κουγιουμτζή (αριστερά), όλες με 'ετέκσε'.

[Family documents of Elissavet Madentzoglou (born in Sille in 1917, first from right above), submitted by her grandson Alexandros Oikonomidis: a post-card in Karamanlidika (Old Turkish written in Greek alphabet) sent to her father Stratos Madentzoglou in Sille (probably in 1918), her 1919 baptism certificate (of "Sille Orthodox Community", in Greek), and a family photo (with two of her cousins, all dressed in traditional Sillean Greek dress, 'etekse').]

Κοπή βασιλόπιτας (Αθήνα)

 Σάββατο 21 Φεβρουαρίου, Κτίριο Κωστή Παλαμά, Ακαδημίας 48 & Σίνα, 6:30 μμ